Andres Bonifacio Nahuli sa Binabalak na Kalokohan

Alam niyo ba na si Andres Bonifacio ay namulitika lang sa Cavite? Matapos niyang matalo sa election ay nagpatawag ng meeting kasama ang ibang mga oficiales ng Katipunan para lumagda sa tinatawag na Naic Military Agreement. Nang biglang dumating si Emilio Aguinaldo at sila ay nataranta, si Andres Bonifacio ay muntik pa mahulog sa hagdanan sa pagmamadali. Makinig mamaya sa https://indiosbravos.mixlr.com/events/2755770. 

Ang Matinding Kapalpakan ni Andres Bonifacio - Bakit ang Pinaglabanan ay Pinagtalunan?

Andres Bonifacio

Para sa mga nanood ng Bonifacio: Unang Pangulo ni Robin Padilla, malamang nakita niyo eksena sa labanan sa San Juan kung saan nanalo ang puersa ni Andres Bonifacio laban sa mga Kastila. Paano kung sabihin ko sa inyo na embellished at puro kabalbalan lang pala ang pelicula na yun? Ang totoong nangyari sa San Juan noong Agosto 30 1896 ay hindi nauwi sa tagumpay, kung hindi sa isang pagkakalampaso. Isang super diyahe na pagkakalat ng mga pangkat ni Andres Bonifacio na nagresulta sa pagkakabuwag ng Katipunan sa Manila at pagkakatuldok sa tinatawag na Manila Uprising. Handa na ba mga tissue niyo?

Preludio Sa Isang Malaking Kapalpakan Ng Supremo

Dahil ang Katipunan ay malapit nangatunton, napilitan ng iba't-ibang sangunian ng Katipunan na lumantad na at simulan ang Revolucion sa pamamagitan ng sabay-sabay na pag atake sa Intramuros. Noong una ay tinutulan ito ng iba't-ibang sangunian ng Katipunan upang iconsulta muna kay Dr Jose Rizal. Alam naman natin ang nangyari, tinutulan din ni Rizal dahil sa kakulangan ng armas. Si Antonio Luna ay nilapitan din na tumanggi din na may kasama pang pang-aasar. Ano daw ba ang gagamitin natin laban sa mga Kastila? Mga ipin natin? Marami silang mga ilustrado at mayayaman na nilapitan upang makahingi ng suporta pero lahat ay pinagsarahan lang sila ng pinto. Sa sobrang asar ni Bonifacio at Emilio Jacinto ay nagplano sila na ipasubo ang mga ito. Bagay na tatalakayin ko sa susunod na articulo. Pero noong Agosto 24 1896 sa isang pagpupulong-pulong sa may Balintawak, nagpasya na simulan ang uprising sa Agosto 30 1896. May mga hudyat na ibibigay para malaman nila na oras na ng pag-atake. Ito ay ang mga sumusunod:

• Pagpatay ng ilaw sa Luneta para sa mga Katipunero sa lalawigan ng Cavite dahil ang mga ilaw sa Luneta ay matatanaw kung ikaw ay nasa mataas o elevated position na malapit sa baybayin ng Cavite.

• Ang pagputok ng cañon para sa mga nasa surrounding areas ng Manila dahil sila lang naman ang makakadinig ng pagsabog ng cañon. 

• Pagpapalipad ng lobo para sa mga taga Nueva Ecija at Bulacan na mag iintay sa Polo (Valenzuela).

Dapat natin i-assume na ang pagpapalipad ng lobo ay magsisilbing unang hudyat para kumilos ang mga taohan ni General Vicente Fernandez, na nag volunteer na magdadala ng hukbo mula Laguna para kunin ang Manila Electrico na nagbibigay ng koryente para sa mga ilaw sa Luneta. Sino pa ba ang magpapalipad ng lobo? Walang iba kung hindi ang Supremo.

Nag-assign ng apat na mga heneral ang Supremo sa Manila. Ito ay ang mga sumusunod:

• Vicente Fernandez - Nag-voluntario na magpapadala ng 1000 mga taohan para atakihin ang Manila Electrico at patayin ang mga ilaw sa Luneta. Hindi siya nakarating sa Manila noong Agosto 29 1896.

• Aguedo Del Rosario - Hindi nakarating sa Manila.

• Gregorio Coronel - Hindi rin nakarating sa Manila.

• Ramon Bernardo - Naghintay sa Sta Mesa at nakasagupa ang mga taohan ni Heneral Echaluche na pinadala para tulungan ang mga tropa na nasa Polvorin na inatake ng 800 na Katipunero sa pamumuno ni Andres Bonifacio at Emilio Jacinto.

Agosto 29 1896 dakong alas 3 ng hapon ay nakatanggap ng liham mula sa Supremo si Pio Del Pilar. Nakasaad sa liham na ipunin niya ang kanyang mga tauhan bandang alas 8 ng gabi at ipagtipon-tipon sa may Libingan Ng Mga Ingles sa Makati. Dito ay kanilang hihintayin ang mga Katipunero na magmumula sa Tapusi, Montalban, San Mateo at Morong. Pagdating ng mga puersa na ito ay sabay-sabay silang magtutungo sa San Juan del Monte. Nag-antay sila hanggang alas 3 y media ng umaga at walang dumating na anino. Basahin mo pa mamaya at makikita niyo kung ano nangyari sa mga taga Katipunero na inaantay nila Pio del Pilar. Magugulat kayo.

Depiction ng San Juan

Samantala, hindi nakarating si Heneral Vicente Fernandez at kanyang mga taohan na magpapatay dapat ng ilaw sa Luneta. Maaring hindi niya nahikayat ang kanyang mga kababarrio upang sumama sa pagaaklas dahil sa kakulangan ng armas at walang matinong plano. Hindi natin masisisi, noong una pa lang ay marami nang tumutol sa maagang paguumpisa ng revolucion. Hindi ka talaga makakakuha ng simpatiya at suporta kung hindi mo makukumbinsi ang sino man na may kakayahan kang ipanalo ang  revolucion. Kaya kahit pa magpalipad ng lobo ang Supremo ay walang mga hukbo na kikilos para atakihin ang Manila Electrico at mapatay ang ilaw sa Luneta at Intramuros, bagay na iniintay ng mga nasa lalawigan ng Cavite.

Si Pio del Pilar naman ay parang gago na pinulutan ng mga lamok sa paghihintay kasama mga tropa niya sa may Libingan ng mga Ingles. May hawak pa silang mga sulo at nagmukhang mga mokong. Naglakbay siya patungong San Juan del Monte para makakuha ng balita mula kay Andres Bonifacio pero lalo siyang nalito ng bandang alas 10 ng gabi nakarating siya kung saan nakatambay ang Supremo at mga kasamahan nito sa may San Juan at inutusan siya ng Supremo na bumalik sa Culi-Culi at intayin ang mga tropa ni Heneral Vicente Fernandez. "Hanapin mo ang mga tropa ni Fernandez at magsanib puersa kayo para sabay-sabay niyong atakihin ang Manila Electrico. Doon ay putulin niyo ang koryente para mataranta ang mga taga-Intramuros at mapatay ang ilaw sa Luneta. Muwahahahaha!", utos ng Supremo. Kasama din ng Supremo ang mga taohan na galing San Mateo, Morong at Montalban! Kasama na pala niya mga taohan doon na kanina pa nila iniintay sa may Libingan Ng Mga Ingles, bakit hindi man lang siya nagpadala ng tao na magsasabi or magbibigay ng mensahe para alam nila? Madali lang naman magpadala ng taohan para naman nakakilos na sila at malaman nila kung may nagbago sa mga plano. Hindi naman kagaya ngayon na isang text lang ok na. Noon, pag sinabing maghintay ka sa ilalim ng puno ng kawayan eh maghihintay ka talaga. Kapag hindi nakita ni anino mo, assume na lang na namatay ka na kaya siguraduhin mo na may burol para sa iyo. Ganyan sa sinaunang panahon noong wala pa ang teknolohiya na alam natin ngayon.

"Gagong Supremo, kanina pa kami nagmumukhang gago eh kasama na pala niya mga inaantay namin!"

Lumalabas talaga ang kahinaan ng Supremo sa pag organize ng malaking event. Mahusay lang siya mag organize ng isang samahan kagaya ng Katipunan at mangolekta ng contribucion pero ang tactica sa pakikipag gera ay ibang usapan na. Kung may mababago sa plano mo, dapat ipagbigay alam mo kaagad sa mga taohan mo na umaasa sa iyo.

Pagdating Ng Mga Kasamahan Galing Santolan, Naghappy-Happy Muna

Nakailang enquentro ang Supremo at kanyang mga kasama sa Mandaluyong sa kanilang paglalakad papuntang San Juan. Plano nila ay mag hook sa San Juan at atakihin ang Intramuros mula sa Silangan. Ang mga taohan naman nila Pio del Pilar, Heneral Vicente Fernandez at mga taga Morong, Laguna, San Mateo (na hindi alam ni Pio del Pilar ay kasama na pala ng Supremo papuntang San Juan) ay susugod sa centro at ang mga taga Cavite ay sa kanlurang bahagi ng Intramuros poposition.

Sa mga enquentro ng Supremo na tumagal din ng ilang oras ay nakakuha sila ng ilang mga riple (rifles mga pare ko). Maliit na detachment lamang na may 2 o apat na guardia ang nakasagupa nila pero talagang piniga sila dito dahil sa kakulangan nila sa armas. Kaya bukod sa mga enquentro, maglalakbay pa sila on foot. Kung sa mapa ngayon kung titingnan ay malapit lang at nararating natin gamit ang pampublikong sasakyan, noong panahon ay iikotin pa nila. Ang dating short cut ay magiging long cut pa para lang maiwasan ang ibang mga detachments. Kailangan maiwasan nila ang detection. Hindi ako magugulat kung magbaligtad pa sila ng kasuotan para hindi "mamatanda". Only legends will know. Nang makarating sila ng San Juan ay nagpahinga sila dala ng matinding pagod at gutom.

Hindi nagtagal, bandang alas onse ng gabi ng 29 Agosto 1896, ay dumating ang mga kasamahan nila na galing sa Santolan. Binubuo ng mga 300 katao at may dalang 17 riple at pistol. Para sa mga Katipunero na namumulube sa mga kagamitang pang-digmaan, ang pagkakataong ito ay kanilang ipinagdiwang. Nagkaroon ng salo-salo at usap-usapan. At pag sinabi nating salo-salo at usap-usapan, ibig kong sabihin ay inuman at lasingan. Ano pa ba ang gagawin ng mga Tunay na Lalake bago sumabak sa patayan? Ikaw ba aakyat ka ng ligaw ng hindi umiinom ng konting alak para magbigay sa iyo ng lakas loob? Tingnan mo nga si Chiz Escudero sinusukahan yung bahay ng nanay ni Heart Evangelista dahil dumadalaw sa kanila nang senglot at amoy chico ang hininga. Nakakahiya naman kasi ipakita pagmumukha niyang may hawig sa bayawak na dumadalaw sa pamamahay ng isang napakagandang binibini na kagaya ni Heart. Isang binibini na ang sarap turukan ng titi sa puki at pigain ang kaniyang mani. Tapos aasungot lang kagaya niya na mukhang bayawak at kilalang pamilyado na. Kailangan mo talagang maglasing! Sa kaso ni Bonifacio, ikaw ay makikipagsagupaan sa isang higante na maaring ikamatay mo ay mabuti nang itulak ka ng alak para mag amok ka na lang at hindi manaig ang takot.

Ito kaya ang Polvorin?

Tandaan niyo na may usapan na sa bandang alas dose, pagpatak ng 30 Agosto, ay magbibigay ng hudyat ang Supremo para sa mga Katipuneros sa ibang lalawigan. Sa puntong ito, hindi pa alam ng Supremo na hindi pa nakaposicion ang mga taohan ni Heneral Fernandez. Hindi niya alam kung nasaan si Heneral Fernandez at hindi niya alam kung ano ang posicion ng ibang mga kasamahan niya.

Hindi rin alam ng Supremo kung saan naroroon sila Aguedo del Rosario at Gregorio Coronel na parehong hindi nakarating sa Maynila. Mukhang walang alam sa coordinacion si Bonifacio. Maaring alam niya na nakaposicion na si Heneral Ramon Bernardo sa may Sta Mesa dahil hindi naman kalayuan ang Sta Mesa sa San Juan.

Ayon sa memorias ni Santiago Alvarez, nakausap niya ang isa sa mga kasamahan ng Supremo sa San Juan na si Genaro delos Reyes. "Nagkaroon ng konting paguusap-usap at pamamahinga at ganon na lamang ang pagkagulantang ng Supremo nang tingnan niya ang kanyang orasan ay alas quatro na pala ng madaling araw!" Yan ang salaysay ni Genaro delos Reyes na first hand eye witness na nagpapatunay na ang Supremo ay nakatulog noong gabi ng Agosto 29 1896. Tumitigas pa siguro ang titi niya at naninikit ang kanyang brip sa wet dreams nang biglang tumilaok ang bwisit na manok, kaya napatingin sa kanyang orasan at ayun alas quatro na pala ng madaling araw! Lumipas na ang oras na kanilang hinihintay! Namuti na ang mga mata nila Aguinaldo sa kakahintay sa Tulay ng Marulas, napigtas na ang suelas ng tsinelas ni Pio del Pilar sa paglalakad mula Libingan ng mga Ingles hanggang San Juan at pabalik sa Libingan ng mga Ingles at pinagpyestahan ng mga lamok sila Heneral Ramon Bernardo sa may Sta Mesa. Ang lahat nang iyan ay dahil lang sa kakahintay sa kanya. Sa kabwisitan, iniutos ni Mr Atapang Atao na hulihin ang putanginang manok na bumulabog sa mahimbing na tulog para katayin. Sila ay nagsalo-salo sa masarap na tinola na niluto ng binabaeng si Semilio, este si Emilio Jacinto pala. Sarap talaga magluto ni bestie.

Samantala, si Heneral Ramon Bernardo at mga kasamahan niya ay nagaantay sa pagdating ng Supremo para sabay silang aatake sa Intramuros. Hindi dumating ang Supremo. Kagaya ni Pio del Pilar na naghihintay sa Libingan ng mga Ingles, Emilio Aguinaldo na nagaantay sa Tulay ng Marulas (naghihintay sa pagpatay ng ilaw sa Luneta), si Ramon Bernardo ay nag antay sa wala dahil ang Supremo nalasing at nakatulog hindi malayo sa simbahan ng Santuario del Rosario na nasa kalsada ng Blumentritt na ngayon.

Inabutan na ng umaga ng Agosto 30 1896 si Heneral Bernardo sa Sta Mesa at sila ay nakabanggaan ang isang maliit na destakamento na patungong El Deposito. Kinalaban ito ng hukbo ni Heneral Bernardo at madali nila itong na natalo. Hinabol nila ito nang biglang lumabas ang mga caballero na pinangungunahan ng Español na si Heneral Echaluche. Super diyahe ang pagkakatalo ni Heneral Bernardo at kanyang mga kasamahan na walang binatbat sa lakas ng puersa na dala ni Echaluche. Nagkawatak-watak ang mga taohan ni Bernardo at sila ay nagsipagtakbuhan sa iba-ibang direksyon. Si Heneral Bernardo at ilang mga kasama niya ay nagtungo sa Del Monte.

Ang pangkat naman ni Pio del Pilar na nagaantay sa Libingan ng mga Ingles sa bandang Makati ay nagwatak-watak na din. Nagkaniya-kaniyang uwi at matapang na hinarap kanilang mga may bahay na asar na asar sa kanila kasi nagmukha lang silang mga gago. Pero naguumpisa pa lamang ang kalbaryo nila dahil ilang oras pagkatapos magsiuwian ng mga taga Makati at ibang surrounding areas ay may pumutok ang labanan sa San Juan na babago sa kani-kanilang kapalaran.

Uwian Na! Uwian Na! Not So Fast!

Balikan natin ng ilang sandali bago ang enquentro na nag-disperse sa mga taohan ni Heneral Bernardo. Silipin natin ang ginagawa ng Supremo sa may San Juan. 

Matapos ang masarap na almusal ay nagpasiya ang Supremo na dalhin ang kaniyang mga kasamahan kasama ng mga taga Santolan pabalik sa Balara para magumpisa ulit ng plano. Back to the drawing board dahil bigo at bulilyaso ang lakad nila. Hindi natadhana na sila ay lulusob sa Intramuros. Magiintay muna ang Inang Bayan para sa inaasam na kalayaan.

Sumisilip pa lamang ang araw nang sila ay naglalakad hindi malayo sa Polvorin patungo ng Balara. Ang Polvorin sa San Juan ay isang gunpowder arsenal. Kung bakit hindi ito ang unang inatake bago pumunta sa Intramuros ay isang palaisipan. Gunpowder arsenal ito, meaning may mga armas dito at sila ay nangangailangan ng armas para sa matagumpay na paghihimagsik.

Sila ay namataan ng mga guardia ng nasabing gusali at sila ay sinigawan. Naririnig nila ang alingawngaw ng paulit-ulit na "Alto" ng mga guardiang sumisigaw pero mas nangibabaw ang masayang tawanan at kwentuhan. Patuloy sa pagsigaw ang mga guardia ngunit dedma lang ang malaking grupo ng mga kalalakihan. Kanila itong pinaputokan upang makuha ang kanilang attencion.

Biglang uminit ang ulo ng mga Katipunero at sila ay nagsilapitan. Nakakasindak na laki ng puersa ang tumambad sa harap ng Polvorin bagamat hindi lalagpas sa trenta ang taohan ng Supremo na may hawak na baril at lahat ay may armas na itak at sibat lamang.  Ang Polvorin ay may 65 na artillerymen sa ilalim ng pamumuno ni Capitan Rimbaud at lahat armado. 

Ang mga Katipunero ay may puersa ng 2000 katao na binubuo ng mga binatilyo at matatanda at lahat ay nakasuot ng pananamit na karaniwang sinusuot ng mga nagtatrabaho sa bukid. Sila ay pinamumunuan ng Supremo Andres Bonifacio at Emilio Jacinto.

Marahil ay ito na ang napapagusapang pagaalsa. Noon ay bulong-bulong lang, ngayon ay malakas na sigaw na.

Hindi nagtagal ay nagsimula din ang putukan. Dahil ang mga Español ay protektado ng matibay na pader, hindi kinaya ng mga Katipunero na agawin ang position. Lalong lalo na at problema ng Katipunan ang armas. Siguro ilang putok lang ay ubos na ang bala, puro ligaw pa ang mga tira! Ayon sa mga tala, walang nasugatang Español sa labanan. Di nagtagal ay dumating ang puersa ni Heneral Echaluche na bukod sa malaking contingent ng cavalry ay kasama pa ang infanteria ng 70th Regiment at may dalang mountain guns tulad ng 75mm Krupp at dito na natapos ang Katipunan sa Maynila. 

Madaling nagapi ang mga Katipuneros ng Maynila. Nagkagulo-gulo at nataranta ang mga taohan ni Andres Bonifacio. "Magkaniya-kaniya kayo ng ligtas," ang huling sigaw ng Supremo sa labanang ito at parang mga bola ng bilyar na sumabog matapos ang malakas na pagkakasargo ng matinik at experiensadong manlalaro ng bilyar at nagsipagtakbuhan sa iba't-ibang direksyon. May mga nagsipagtago sa mg kabahayanan malapit sa Polvorin at may malaking grupo naman na may mga baril ang nagsipagtago sa likod ng malaking bakod ng Vista Alegre at dito ay patuloy sila na namamaril ng mga kalaban para alagaan ang kanilang posicion. Sinundan ang mga nasa Vista Alegre ng mga infanteria sa utos ni Heneral Echaluche at patuloy na binomba ang posicion ng mga Katipunero. Hindi nagtagal ay inabandona ng mga Katipunero ang Vista Alegre. Ang mga Katipunero naman na nagsipagtago sa mga bahay-bahay ay isa-isang dinakip o tinodas ng mga puersa ni Echaluche sa ilalim ng command ni Capitan Olegario Diaz. Ang mga kawawang Katipunero na tumawid sa ilog ng San Juan ay hinarangan ng mga cavalleros at nagapi matapos ang maikli pero matinding bakbakan.

75mm Krupp Mountain Gun

Matindi na ang sikat ng araw ng matapos ang labanan. Nakakalat pa ang mga nasa 95 na bangkay ng mga Katipuneros sa kalsada. Sa mga Kastila naman ay may 15 na sugatan na madaling naagapan. Umabot ng isang araw pa at hindi pa rin naililigpit kung saan bumagsak ang kanilang mga katawan ng Katipuneros. Nakita ito ng isang negosyanteng Briton na naging historiador din nang siya ay mapadaan sa San Juan del Monte. Sinulat niya ang kaniyang nasaksihan: "The rebel slain had not yet been removed. We came across them everywhere - in the fields and in the gutters of the highroad. Old men and youth had joined in the scrimmage and, with one exception, every corpse we saw was attired in the usual working dress (of peasants)."

Malayo na ang Supremo, Emilio Jacinto at iba pa nilang mga kasamahan na nakatakas sa San Juan. Marahil ay namamahinga na sa ilalim ng punong kahoy at nagpapagaling ng sugat, kung may sugat man. Naisip kaya ng Supremo na marahil ay hindi tamang decision ang atakihin ang Polvorin ng walang sapat na kagamitan at magandang pagpaplano? Paano na lang kung natuloy ang pagatake sa Intramuros - makaligtas pa rin kaya ako sakaling natuloy ito? Handa ba ako na mamuno? Paano kung mawalan ng tiwala ang mga taong ito na handang magbuwis buhay para sa akin? Nararapat lang na bigyan ko sila ng kasiguruhan na ang sakripisyo nila ay mapapalitan ng tagumpay para sa Inang Bayan.

Nako, bakit ba kasi ako nakatulog? Blessing ba o curse? Kung hindi ako nakatulog, malamang magiging pataba na ako sa lupa ngayon dahil Polvorin lang di ko makuha, Intramuros pa kaya?

"Paano ngayon itong mga magbubukid na kasama ko na nagpunit ng cedula nila? Pagdududahan ang mga yan kapag hindi na nila maipakita ang cedula nila sa mga autoridad. Mukhang nailagay ko sa peligro ang mga buhay nila ah? He he he. Saan kaya sila pupunta? Siguro titira na lang kaming lahat sa yungib. Meron akong alam sa bandang Tapusi. Malamig doon at malayo sa mga Kastila. Puede kami mabuhay doon ng 200 taon kagaya na lang ng ginawa ni Dagohoy. Aba, baka makilala rin ang aking kilusan sa tagal ng pagaaklas! Gawin ko pa 300 taon para mahirap basagin. Hindi makakalimutan ang pangalan ko sa kasaysayan ng ating bayan! He he he."

"Paano na pala yung mukhang tanga na pabalik-balik sa campo ko kagabi? Ano ba pangalan ng hudas na yun? Si Pio del Pilar ayun! Ano kaya nangyari doon? Baka tumuloy siya sa Intramuros. Sana magdala siya ng cañon. Mahirap pala pag wala kang sapat na armas. Teka, nakalimutan ko pala maghanap ng cañon ano? Dahil sabi ko magpapaputok ako ng cañon bilang isa sa mga hudyatan. Nayari na. Sana hindi sila dinampot dahil mukhang naalerto ang Intramuros dahil sa ingay na ginawa ko." 

(Magkukrus ulit ang landas nila sa Cavite dahil ang mga Katipuneros sa Maynila ay nag-alsa balutan papunta sa Cavite at yan ay tatalakayin natin sa susunod na articulo).

Maraming bagay na bumabagabag sa isip niya. 

Ang mga karagdagang tanong din na dapat niyang isipin ay:

"Bakit biglang nagpakita ang isang napakalakas na puersa? Alam ba nila na kami ay susugod? Siguro dapat pinutol ko yung cable sa Polvorin nang sa gayon ay hindi nakapagpadala ng telegrama at nakahingi ng saklolo ang Polvorin sa Intramuros? Sa laki ng puersa na nagpakita maaaring nakapagpadala nga ng mensahe ang Polvorin. May cañon pa ang mga gago! O ako yung gago? Bakit di ko naisip na putulin yun? Nako si Heneral Bernardo ay nasa Sta Mesa noong mga oras na yun at hindi kami nakapagkita. Sana ay nasa mas mabuti siyang kapalaran at hindi sana siya nakasalubong ng mga taohan ni Echaluche na pinadala sa San Juan para tirisin kami dahil sa aking kapalpakan. Tsk, napahamak si Heneral Bernardo dahil sa akin. Bobo ba ako?"

Sources:

A Trilogy of Wars - Marconi M Dioso, Chapter 8, p. 70-71

La Insurreccion en Filipinas, p.69

Katipunan At Ang Himagsikan - Santiago Alvarez

Light of Liberty - Jim Richardson

9 Reasons Why Bonifacio Sucked

1. Si Andres Bonifacio ay nakatulog sa pansitan

Habang namumuti ang mata ng ibang mga commanders at heneral ng Katipunan sa Manila at Cavite, si Andres Bonifacio ay nakatulog sa may San Juan. Matapos na mag link up si Bonifacio sa mga taohan na nanggaling ng Santolan, sila ay nagkaroon ng maikling pamamahinga at paguusap-usap ayon sa memorias ni Santiago Alvarez. 

Sabi ng mga historiador na simpatetico kay Andres Bonifacio, imposibleng nakatulog ang Supremo dahil sa 800 na tauhan na kasama niya doon at wala ni isa ang gumising sa kanya. Ang sagot ko naman, may "K" ba ang mga taohan niya para bulabugin ang mahimbing na Supremo? Maipapaliwanag ba nila kung ano nangyari sa limang oras na nagdaan? May naguusap-usap ba ng limang oras nang di namamalayan na takdang oras na pala ng pagbibigay ng hudyatan?

Alas dose ng gabi 30 ng Agosto 1899 ang usapan ay magpapalipad ng mga lobo para maging hudyat ng mga taga lalawigan na umpisahan na ang sabay-sabay na pag-atake sa Intramuros ay mahimbing na natutulog ang Supremo. Nagulantang na lang ito nang magising pagtilaok ng manok, tingnan ang kanyang orasan, alas quatro na pala ng madaling araw. Ang manok na nambulabog sa kanyang pagkakahimbing ay ginawang tinolang manok.

Source: Santiago Alvarez - The Katipunan and the Revolution.

2. Pinapadala niya mga tauhan niya sa peligro kahit walang sapat na armas

Isa sa mga malas na binigyan ng suicide mission ayon kay St Clair ay si Teodoro Plata. Siya ay pinsang buo ng asawa ni Andres Bonifacio na si Gregoria De Jesus. Nang matuklasan ng mga Kastila ang Katipunan, nagpatawag ng pulong ang Supremo upang hingin ang pag-sangayon ng kanyang mga kasamahan na umpisahan na ang pakikipaglaban. Ito ay tinanggihan ni Teodoro Plata dahil sa kakulangan ng armas. Nanaig din ang pasya ng Supremo at si Plata ay inatasan ng Supremo na hulihin, commando style si Gov Blanco at iba pang matataas na opisyales ng pamahalaan! Dahil sa kahibangan ng suicide mission na binigay sa kanya, nagpasya si Teodoro Plata na tumakas na lang. Nang malaman ng Supremo (Andres Bonifacio) na nawawala si Plata, agad niyang pinahanap ito upang "paghiwalayin ang ulo sa balikat."

Isa pang kawawang binigyan ng suicide mission ay si Heneral Vicente Fernandez. Siya ay inutusan ni Bonifacio na kunin ang Manila Electrico para patayin ang mga ilaw sa Luneta. Ang pagpapatay ng mga ilaw sa Luneta ay magsisilbing hudyat para sa mga nasa lalawigan ng Cavite. Ang Luneta ay makikita sa isang elevated position - si Emilio Aguinaldo at kanyang mga kasama ay nagantay sa isang tulay sa Cavite kung saan namuti ang kanilang mga mata at naging pulutan ng mga lamok sa kakahintay. Ang nakita lang nilang nagpapatay-sindi ay mga alitaptap sa tabi ng maliit na punong kahoy.

Ang kawawang si Heneral Fernandez ay inaasahan ng Supremo na magdadala ng maraming tropa galing Laguna. Ngunit, hindi nakarating si Fernandez dahil walang gustong sumama kung walang sapat na armas. Hindi sila naniniwala sa plano ng Supremo na kayang ipanalo ang labanan. Huwag natin sisihin ang mga taong yan. Dahil mission impossible naman talaga kung wala kang sapat na armas at siege weaponry para atakihan ang Intramuros.

Sources: 
The Light of Liberty, Jim Richardson
Dr Pio Valenzuela and the Katipunan

3. Pinasubo ng Supremo ang kawawang mga pobre at maralita

Sa pamamagitan ng pagpupunit ng cedula ang mga kawawang pobre at maralita ay naging mga inducomentados. Ang cedula ay nagsisilbing identification card at proof of residency. Kung ikaw ay sitahin ng guardia civil at wala ka maipakitang cedula, ikaw ay maaring mabihag sa kulungan. Inuto ng Supremo ang mga ignorante na punitin ang cedula nila para hindi na sila magsiuwian sa kanilang mga tahanan at manatili na lang sa battle field at makipaglaban. Kaya pagkatapos ng debacle sa San Juan del Monte kung saan nadurog ang mga Katipuneros, ang mga walang cedula na hindi makauwi ng kanilang mga tahanan ay namundok na lang at naging mga tulisan. Natural, dahil ang mga guardia civil ay kumakatok sa mga bahay-bahay at pinaghahanap ang mga rebelde na lumahok sa uprising ng gabi ng Agosto 29 1896 at umaga ng Agosto 30 1896. Pagkalipas ng ilang mga araw, kumalat ang balita na malaya na ang lalawigan ng Cavite through the efforts of Emilio Aguinaldo. Nagsipuntahan sa Cavite ang mga ito kung saan binigyan sila ng refuge at renewed vigor sa pakikipaglaban.

Source: 
Dr Pio Valenzuela and the Katipunan
The Light of Liberty, Dr Jim Richardson

4. Hindi nagpunit ng cedula ang Supremo at kanyang mga BFF's

Maraming conflicting reports kung saan naganap ang Unang Sigaw. Hindi malaman ng mga historiador kung sa Pugad Lawin, Balintawak, Pasong Tamo, Bahay Toro etc. Ang totoo niyan kung susuriin mong mabuti sa lahat ng lugar na yan naganap ang sinasabing Unang Sigaw. At ang Supremo ay nagdadala ng kopya ng cedula niya na pupunitin sa mga meeting para himukin ang mga pobre na punitin din nila ang kanilang mga cedula.

Isang patunay na hindi nagpunit ng tunay na cedula ang Supremo ay ang pagkakaroon pa rin ni Dr Pio Valenzuela ng intact na cedula. Matapos ang failed uprising at San Juan debacle, sumuko si Pio Valenzuela sa mga Kastila at pinakita niya pa ang kanyang intact at buong cedula. Kung hindi nagpunit ng cedula si Valenzuela at katabi siya ni Bonifacio sa grand pagpupunit ng cedula event, hindi ba dapat sinita yan ni Bonifacio at "pinaghiwalay ang ulo sa balikat?" The fact na hindi nagpunit ng cedula si Valenzuela, na isa sa mga mataas na opisyales ng Katipunan, ay nagpapatunay na si Bonifacio ay hindi rin nagpunit ng cedula. Sila na mga opisyales ng Katipunan ay nag collude para utuin ang mga pobreng magsasaka. 

Huwag din natin kalimutan na si Bonifacio ay part time actor na nag appear sa mga moro-moro plays bago naging Freemason. Kaya kaya niyang maging convincing na nagpupunit ng totoong cedula for the first time para sa mga walang kaalam-alam.

Source: 
Dr Pio Valenzuela and the Katipunan

5. Walang naipanalong labanan ang Supremo

Kahit isa ay walang naipanalong labanan ang Supremo dahil sa kakulangan ng armas, kahinaan na mag kumbinsi ng mga tropang sasali sa labanan, hindi aral sa field tactics, mahinang field commander and walang alam sa coordination. 

Natalo sa San Juan del Monte na nagresulta sa pagkamatay ng mga 150 katao at pagkakadakip sa 200 na mga miembro ng Katipunan kabilang na dito sa mga nahuli si Sancho Valenzuela.

Ang mga naipanalong mga labanan ni Bonifacio ay mga skirmishes lang. Ang skirmish ay isang labanan na involved mga 20 hanggang 50 na tao. Magiging 'battle' lang kung ang involved ay lalagpas ng 100 tao, may kasamang cavalry, cañon, barko at talagang labanan labo-labo. Pero kung 50 bakla lang na nagsasampalan sa palengke at naghahampasan ng tinapa, ito ay skirmish. At yan lang ang naipanalo ni Bonifacio, skirmish. Panalo sa hampasan ng tinapa.

Pero pag mga brusko na ang katapat, ang nangyayari ay kagaya ng nangyari sa San Juan del Monte - Super diyahe na pagkakalampaso. Ang famous na battle cry ng Supremo kapag pinupulbos na ay "Magkanya-kanya na tayo ng ligtas."

Source:
Lahat ng libro tungkol sa Revolucion! Walang naipanalong labanan si Bonifacio! Ikaw ang maghanap ng source na may naipanalong labanan yan! Diba wala ka mahanap? Ito basahin mo ulit ang sinigaw ng Supremo na Magkanya-kanyang ligtas kayo!

Read them and weep. Ang tanga mo ano? Hindi ka kasi nagbabasa yan tuloy. Supremo was no military leader!

6. Pinabayaan ng Supremo ang mga Katipunero

Matapos ang labanan sa San Juan del Monte kung saan nagkawatak-watak ang mga Katipunero, ang Supremo ay biglang naglaho. Hindi alam ng mga Katipuneros sa Pateros, Mandaluyong, Makati, San Juan, Santolan, Morong at Pasig na ang Supremo at ilan niyang mga kasamahan ay nagtatago lang pala sa kanyang home base sa Balara.

Ang mga Katipunero ay napilitang magtago sa kagubatan dahil hindi sila puede makauwi sa bahay nila dahil sa pinaghahanap sila ng mga guardia civil. Ang iba naman ay walang mga cedula, kalaboso ang bagsak mo pag wala kang cedula. Naging tulisan na sana ang mga kawawang Katipunero kung hindi nagwagi ang rebolusyon sa Cavite. Nang mabalitaan na malayang lalawigan na ang Cavite nagkaroon ng mass exodus ng mga Katipunerong na-displace sa Manila. Mga Katipunero na nawalan ng kabuhayan at higit sa lahat nawalan ng leadership. Dahil ang Supremo ay naglaho ng mga tatlong buwan.

Yan ang sagot ng Supremo sa mga taong naniwala sa kaniya. Hinimok na punitin ang kanilang mga cedula, pinasubo sa kapahamakan at sa oras na kailangang-kailangan siya ay biglang maglalaho na parang bula.

Source:
Isagani R Medina - Paghihimagsik nang 1896-97

Ito ang kasulatan kung saan lumabas sa pagtatago ang Supremo 3 buwan matapos ang San Juan debacle.

7. Ang Supremo sa Cavite walang inatupag kung hindi pulitika

Ang rebolusyon sa Cavite ay nagtagumpay dahil sa cooperacion ng lahat sa lalawigan na yan. Hindi lamang Katipunan ang lumahok sa pakikipaglaban at pagpapalaya ng kanilang lalawigan, lahat ng mga mamamayan ay may participacion.  Ang Magdiwang at Magdalo ay nagtutulungan, naghihiraman ng baril, nagpapadala ng ayuda pag kinakailangan at nagpapalitan ng informacion tungkol sa taktika.

Pero ang lahat ng iyan ay magbabago pagdating ng Supremo. Dahil nang dumating si Bonifacio sa Cavite ay parang pilit pa niya na pinaghahati ang Magdiwang at Magdalo. Oo may rivalry sila, pero ang rivalry na yan ay naisantabi nila nang nagtulungan silang palayain ang Cavite. Hindi totoo na pinapunta si Bonifacio para magsilbing arbiter na tutulong na magka-ayos ang dalawang factions. Magkasundo na sila eh. Nang dumating si Bonifacio, nagaway ang mga leaders ng dalawang faction na ito. Si Bonifacio pa ang nanggagatong at harap-harapan pa niyang kinakampihan ang Magdiwang dahil sa affiliation niya sa Magdiwang leaders na mga Alvarez na tiyohin niya sa kaniyang asawa. Ibang usapan naman sa mga sundalo ng Magdiwang, nirerespeto nila si Aguinaldo. Ang mga leaders lang nila na nakadikit kay Bonifacio ang nagpapadala.

Nangyari ang Tejeros Convention para ma-settle ang issue of governance ng Katipunan sa paraan ng election. Ang Tejeros Convention ay naganap sa San Franciso de Malabon at si Bonifacio ang nag preside at pinuno nila ang bahay ng mga Magdiwang. Obviously, naghakot ng mga botante si Andres Bonifacio. Pero nanalo pa rin si Emilio Aguinaldo.

Nanalo si Emilio Aguinaldo dahil alam ng mga Magdiwang na si Aguinaldo ay nasa labanan habang nagbobotohan sila doon sa Naic. Si Aguinaldo ay nakikipaglaban para protektahan ang mga teritoryo ng Cavite na hawak ng mga revolucionario, habang si Bonifacio ay inaatupag ang election. Politica muna kay Bonifacio.

Binoto din ng mga Magdiwang at mga Katipunero na nanggaling ng Manila si Aguinaldo dahil si Aguinaldo ang nagbigay sa kanila ng pagasa, refuge at nagligtas sa tiyak na kapahamakan. Displaced sila sa Manila dahil nga sa wala silang cedula, pinunit nila nang himukin sila sa Balintawak na punitin ang cedula para ipakita ang dedicacion nila sa revolucion. Pero nang bumagsak ang Manila Revolution sa San Juan del Monte eh biglang maglalaho ang Supremo. Sino ngayon ang iboboto nila? Sino ang tunay na may malasakit para sa kanila? Sino ang may kakayahan na ipanalo ang revolucion?

Wala nang iba kung hindi si Aguinaldo.

Sources:
Santiago V Alvarez - The Katipunan and the Revolution
Isagani R Medina - Paghihimagsik nang 1896-97

8. Natodas si Rizal at iba pang mga ilustrado dahil pinahamak sila ni Bonifacio

Bad trip talaga si Bonifacio nang tanggihan ni Rizal ang alok ng Katipunan na suportahan ang pinaplanong revolucion. Nilapitan din ng Katipunan si Antonio Luna at ininsulto pa sila nang tanongin sila ni Antonio Luna. "At ano naman ang gagamitin nating panglaban - ang ngipin natin?"

Gumawa ng mga pekeng kasulatan si Emilio Jacinto para paghinalaan si Rizal, Antonio Luna at iba pang mga ilustrado para makaganti sa pagtanggi sa Katipunan. Nang halughugin ng mga guardia civil ang isang pagawaan ng diyaryo at pamphlets ng Katipunan ay madali nilang nakita ang ilang documento na naglalaman ng mga pangalan ng mga ilustrado na ito. Nang mga oras na yan, si Rizal ay nasa isang barko patungong Cuba. Pinabalik si Rizal sa Manila para humarap sa hukuman. Si Antonio Luna at kanyang mga kapatid ay nakulong si Intramuros ay tinorture para paaminin kung si Rizal nga ba ang nasa likod ng Katipunan. Nainis si Luna nang sabihan siya ng isang kawal na "Hoy, gago. Umamin ka na. Nagsalita na si Rizal at ikaw daw ang founder ng Katipunan." At sumagot si Luna, "Ah ganon ha? Yang gagong Rizal na yan ang may pakana ng Katipunan. Siya ang diyos ng mga gagong yan!" At dahil diyan nabaril sa Luneta si Rizal.

Hindi sana napatay si Rizal kung hindi siya pinahamak ni Andres Bonifacio at Emilio Jacinto. At may kapal ng mukha pa sila na magplano ng rescue mission kay Rizal? Ipapahamak pa ni Bonifacio ang buhay ng ibang mga Katipunero para sa Ninja-Commando suicide mission? Buti na lang at pinigilan sila ng nakakatandang kapatid ni Rizal na si Paciano.

Isa pa sa mga napatay dahil kay Bonifacio ay si Crispulo Aguinaldo, kapatid ni Emilio Aguinaldo at si Candido Tirona. Matapos ang Tejeros Convention, sinundo ni Crispulo ang kanyang kapatid na si Emilio Aguinaldo para ibalita ang kanyang pagkakapanalo bilang Presidente ng Revolutionary Government at pabalikin sa Tejeros. Hindi pumayag si Emilio Aguinaldo na iwan ang Pasong Santol dahil baka biglang sumalakay ang España. Nag offer si Crispulo na siya na lang ang bahala sa command ng Pasong Santol at nangakong hindi maaagaw ng mga kaaway ang kanilang position. Pumayag naman si Emilio Aguinaldo at nangakong magpapadala ng reinforcements. Ngunit, hindi nakarating ang pinangakong reinforcements dahil ang mga taohan na ito ay hinarangan ni Artemio Ricarte at Andres Bonifacio. Ang mga taohan ay kinulong ni Bonifacio sa kanyang headquarters sa Naic. Dahil walang dumating na reinforcements ang mga defenders ng Pasong Santol ay sinasagasaan ng Lachambre juggernaut. Nasawi si Crispulo, Candido Tirona. Kasama ding nasawi si Marcela Marcelo, kilala sa tawag na Selang Bagsik at Henerala Sela ng Malibay (ngayon ay Pasay City na).

Sources:
The Memoirs of Pio Valenzuela

9. Rags to riches to rags

Noong dumating si Andres Bonifacio sa Cavite ay masaya siyang sinalubong ng mga Magdalo at Magdiwang. Parang hari ang trato sa kanya at nirerespeto. Kahit saan magpunta ang Supremo laging handaan, maraming pagkain na nakahain. Fiesta especial, drinks all around! Ang Supremo at kanyang mga kasama ay napapaligiran ng mga opisyales ng Magdiwang at napapalibutan ng sumobra sa isang libong sundalo. Guardiado ang Supremo kahit langaw hindi makakadapo. Ang kanyang headquarters ay friar estate sa Naic at sa mga tabing bahay nakatira ang mga matataas na opisyales ng Magdiwang, mga heneral. Pero sa loob lamang ng tatlong buwan ang lahat ng ito ay magbabago.

Napalayas ang Supremo at kanyang mga kasamahan sa magandang bahay na ginawa nilang headquarters nang mahuli siyang nagpo-plot ng coup d'etat. Ito ang tinatawag na Naic Military Agreement. Dito din sa headquarters ni Bonifacio sa Naic binihag ang mga kawal na susuporta sana sa mga taga depensa sa Pasong Santol. Nagmamadaling tumakas si Andres Bonifacio, mga kapatid niyang si Procopio at Ciriaco at ilang mga sundalo galing Balara. Sa pagmamadali pa ni Andres Bonifacio ay muntik na siyang sumubasob pababa ng hagdanan una nguso, buti na lang ay nahawakan siya ni Artemio Ricarte.

Napunta sa isang bahay kubo sa Limbon ang Supremo at kanyang mga kasama. Dito sila maninirahan habang naghahanap ng guide na magtuturo sa kanila ng daan palabas ng Cavite. Ang Limbon ay isolated na lugar sa Magdiwang territory. Wala na ang mga heneral na nakapalibot sa kanya at ang mga kawal niya ay nabawasan na din. Sa Limbon walang makain ang Supremo kaya ang mga taohan niya nagnanakaw ng kalabaw sa Indang. Hindi na nagbibigay ng makakain ang dating nagbibigay ng suporta sa Supremo. Nagbanta ang Supremo na susunugin niya ang simbahan ng Indang kung hindi sila magbibigay ng makakain pero wala na rin talagang maibibigay sa kanya dahil may famine na sa Indang (kahit sa Batangas) dahil sa epekta ng gera. Nagreklamo si Severino delas Alas kay Emilio Aguinaldo at isa ito sa dahilan kung bakit pinahuli si Andres Bonifacio.

Sobrang desperado na si Andres Bonifacio na ninakaw niya ang pondo ng revolucion at balak na dalhin ang mga pera sa Batangas para doon magtayo ng sarili niyang gobierno. Confirmado na may nawawalang mga pera sa treasury ng Magdiwang. May mga tsismis din na kumakalat na si Andres Bonifacio ay secret agent ng mga fraile dahil ang kanyang kapatid na kabit ng isang fraile at siya ay pakawala para sirain ang revolucion. Hindi maiiwasan ang mga tsismis na kumalat dahil sa maraming galit kay Bonifacio. Ang mga tsismis ay nagoriginate sa mga taga Manila na nag migrate sa Cavite pagkatapos ng San Juan debacle. Ayon sa memorias ni Manuel Sityar, inutusan ni Aguinaldo ang mga taohan ni Tomas Mascardo na hulihin si Andres Bonifacio dahil baka ipresenta niya ang mga pondo kay Gen Lachambre.

Naka-enquentro ng mga taohan ni Andres Bonifacio ang pinagsamang puersa nila Lazaro Macapagal, Ignacio Paua at Agapito Bonzon. Napatay ang kapatid nilang si Ciriaco, nabaril sa balikat si Procopio. Nabaril din si Andres Bonifacio at nasaksak ni Ignacio Paua sa leeg. Dinala si Andres at Procopio sa Naic para humarap sa hukuman. Nahatulan ng kamatayan ng Consejo de Guerra.

Litrato ng mga Katipunero na nahuli matapos ang labanan sa San Juan del Monte.
Ang pinakamatangkad na lalaki na nakaputi ay si Sancho Valenzuela.

Bakit Hindi Tinuturo Sa Escuela Na Nakatulog Si Bonifacio Sa Labanan

Ang Supremo

Maswerte ka at nagbabasa ka ngayon hayop kang gago ka dahil malalaman mo na kung ano ba talaga ang nangyari. Maiintindihan mo ang bagay na hindi tinuturo ng history books natin. Hindi ito tinuturo sa mga escuela. Hindi rin ito pinakita sa pelicula ni Robin Padilla na Unang Pangulo.

 

Nakatulog ang Supremo. Myth or Fact?

Agosto 1896 ay nagpadala ng utos si Andres Bonifacio sa mga Katipunan Councils na nasa lalawigan - Magtiis, Magdiwang at Magdalo. Ang utos ni Andres Bonifacio ay umpisahan na ang revolucion pagpatak ng alas dose ng Agosto 30 1896. Plano kasi ng Supremo "to throw Manila into chaos" kapag pumutok ang labanan sa iba't-ibang lalawigan ng bansa. Pag umatake na ang Katipunan sa Cavite at Bulacan ay magpapadala ng mga reinforcements ang Manila para tulungan ang mga guardia civil na nasa lalawigan. At ang tinutukoy kong Manila ay ang Intramuros. Pag ubos na ang mga taohan sa Intramuros dahil abala sa pakikipaglaban sa mga lalawigan ay papasukin ng Manila Katipunan sa pamumuno ng Supremo kasama sila Emilio Jacinto ang Intramuros at doon ay mag establish sila ng base. Kumbaga parang laro lang ng agawan base ang idea ni Bonifacio ng revolucion.

Sabi ng mga nasa lalawigan, paano namin malalaman na oras na ng revolucion? Ang sagot ng Supremo ay malalaman nila ito sa pamamagitan ng mga hudyatan. Ayon sa mga history books natin ay iba-iba ang mga hudyatan na ibibigay. Ang sabi ni Artemio Ricarte ay magpapalipad daw ng mga lobo. Sabi naman ni Santiago Alvarez ay magpapaputok ng cañon. Ayon naman sa memorias ni Emilio Aguinaldo, ang hudyatan na inaantay nila ay ang pagpatay ng ilaw sa Luneta. Pero hindi dumating ang hudyatan kaya hindi sumugod ang Cavite. Ito ang kinagagalit ng mga historiador na masasabi nating mga maka-Bonifacio sa mga taga Cavite lalong-lalo na kay Emilio Aguinaldo.

Ayon sa mga historiador na ito ay traidor daw ang Cavite dahil hindi sila sumuporta sa Katipunan at hindi umatake nang gabing yun. Sabi naman ng iba ay hindi naman daw nag-antay ang mga Caviteño dahil hindi naman pagpatay ng ilaw sa Luneta ang hudyat, pagpapalipad daw ng lobo. Pero hindi rin naman nakapag-palipad ng lobo si Andres Bonifacio kaya ano punto nila?. Wala rin cañon ang Manila Katipunan sa kanilang arsenal kaya paano rin magpapaputok ng cañon? Ano ba nangyari bago mag alas dose ng 29 Agosto 1896? May usapan ba ng hudyatan? Kung wala, ano inaasahan niyo mangyari? Paano magcoordinate ang mga Katipunan Councils sa labas na Manila para magsabay-sabay ng pag-atake?

Revolucion - Anong Oras Tumitilaok Ang Mga Manok?

Alas onse ng gabi Agosto 29 1896, matapos ang ilang engkwentro ng Katipunan sa Mandaluyong at Pasig ay nakasalubong nila ang Katipunan Council mula sa Santolan na may lakas na 300 katao at may dalang 17 riple at armas. Ito ay naging source ng kasiyahan at celebracion. Isipin niyo naman matapos ang ilang engkwentro nang gabing yun, sila ay pagod na pagod at gutom na gutom at pagdating nila sa San Juan del Monte ay dumating din ang mga taga Santolan bandang alas onse ng gabi, isang oras bago mag alas dose kung kailan ibibigay ang hudyatan.

Ito sa aking palagay ay nangangahulugang nagkaroon ng konting salo-salo at inuman. Plausible itong mangyari lalo na kung magpapakatotoo tayo. Itong mga Katipuneros ay mga TNL - Tunay Na Lalake. Lalo na taga Tondo! At ang tunay na lalake, na taga Tondo ay umiinom at nambababae. Masama ba uminom? Siyempre hindi. Masama ba mambabae? Mas lalong hindi. Hindi ko sila hinuhusgahan dahil yan ay logical na escalation ng events. Matapos ang pakikipaglaban, mahabang lakbay, gutom at pagod ay dapat na nauuwi sa konting kasiyahan. Pangpataas ng moral din yan dahil sa balak nga nila umpisahan ang revolucion diba? Eh di kinakabahan ang mga yan kaya ano ba naman ang masama kung maginoman at magsalo-salo sila kahit sa kahuli-hulihang pagkakataon man lang?

“Makaraan ang ilang saglit nang pamamahinga at pag-uusap-usap, binunot ng Supremo Bonifacio ang kanyang orasan at ganyan na lamang ang kanyang pagkakagulantang, nang makitang ika-4 oras na pala ng umaga….Dahil dito’y nakalampas ang ika-12 oras ng gabi na di nagawa ang pagpapalipad ng lobo o pagpapaputok ng kanyon, na siyang salitaan at gagawaing hudyatan ng pagsasabay-sabay na kilos, at pinakaaantay ng mga taga-Lalawigan…..” 

Ang passage na yan ay makikita sa pahina 264 ng libro ni Santiago Alvarez - The Katipunan and the Revolution. Mula yan sa salaysay ni Genaro Delos Reyes na isa sa mga top commanders ni Andres Bonifacio.

Kung babasahin nating maigi ang passage sa libro ni Alvarez ukol sa hindi pagbibigay ng hudyatan ngayong alam na natin ang buong contexto ng pangyayari, makikita natin na ang ibig sabihin ng "ilang saglit na pamamahinga at pag-uusap-usap" ay nagkaroon nga ng konting salo-salo. At kung ikaw ay Pilipino, ang salo-salo ay hindi salo-salo kung walang kasamang alak. Euphemism yan na nangangahulugang nagkaroon ng konting lasingan.

Bakit hindi diretsahin ni Santiago Alvarez na si Bonifacio ay nakatulog? Dahil si Alvarez at si Oriang ay mag pinsan. Sino si Oriang? Siya ay walang iba kung hindi ang asawa ni Andres Bonifacio na kilala sa tunay na pangalan niyang Gregoria De Jesus. Walang dahilan para siraan ni Santiago Alvarez si Supremo. Malapit ang Supremo sa mga Alvarez, sa katunayan nga sila ang nag-imbita sa Supremo na pumunta sa Cavite para mag mediate at tumulong na ipag-ayos ang Magdiwang at Magdalo.

Paano ngayon natin ipapaliwanag na mula alas onse ng gabi ng Agosto 29 1896 nagumpisa ang "ilang saglit na pamamahinga at pag-uusap-usap" ay lumipas ang mga oras ng hindi napapansin hanggang sa "at ganyan na lamang ang pagkakagulantang ng Supremo nang makita niyang alas quatro na pala ng madaling araw paghugot niya ng kanyang orasan?"

Isang oras lang ang hinihintay nila pero limang oras ang nagdaan.

Kanino ka ngayon maniniwala? Sa mga historiador na manlilinlang, o sa akin na nagbibigay sa inyo ng prueba at pagpapaliwanag?

Ang sanggunian ng Santolan Katipunan ay hindi lamang nagdala ng mga armas at karagdagang taohan. Nagdala din sila ng mga manok. Patunay na pinaghandaan nila ang pakikipaglaban dahil ang mga manok na ito ang magbibigay sa kanila ng lakas para ipagpatuloy ang labanan. Natural kailangan nila ng makakain. Ang mga manok din na ito ang gumulantang sa Supremo at gumising sa kanyang pagkakahimbing dahil sa matinding pagkakalasing kaya naalala niya ang usapan na magbibigay siya ng hudyatan. Nang kanyang tingnan ang orasan niya ay yun na lamang ang kanyang pagkakagulantang. Alas quatro na ng umaga, lumipas na ang oras na kanilang iniintay.

Sa sobrang inis na Bonifacio, ang kawawang manok ay pinagdiskitahan at ginawang ulam. Oo, tinola ang kinain nila nang umagang yun. May mga tala na sila nga ay kumain ng tinolang manok. At oo, si Andres Bonifacio ang original na natutulog sa pansitan.

Mga Hudyatan

Bakit hindi nagkakatugma ang salaysay ng iba-ibang mga witnesses pagdating sa hudyat na ibibigay ng Supremo? May isa nagsabing ang hudyat ay ang pagpapalipad ng mga lobo. Sa isang version naman ay magpapaputok ng cañon. Ayon naman kay Emilio Aguinaldo ang hudyat na hinintay nila ay ang pagpapatay ng ilaw sa Luneta.

Dahil dito sa iba-ibang version maraming mga historiador ang nagsasabing wala daw talagang hudyatan. Ang iba naman nag-aakusa kay Emilio Aguinaldo ng pagsisinungaling dahil hindi tugma ang sinasabi niya. At dinidiin na Cavite, Magdalo at si Emilio Aguinaldo ang may kasalanan kung bakit nabigo ang Katipunan sa Manila dahil sa hindi umatake nang gabi ng Agosto 30 1896. Kaya gusto ko ituwid ito at banggain ang mga sinungaling na mga revisionist historians kagaya ni Mila Guerrero, Zeus Salazar at Xiao Chua. Hindi sila nakakatulong sa mga kabataan. Ang mga salita nila ay lason at tae na nararapat sa imburnal at inidoro. Lalo na yung mukha ni Xiao Chua na mukhang tae ng hudas na magnanakaw ng lupain. Mangaagaw ng teritorio. Pagkatapos niyo basahin ito makikita niyo kung bakit hindi nagtutugma-tugma ang mga revisionist historians na yan.

Kung ang hudyatan ay pagpapalipad ng lobo, paano ito makikita sa Cavite? Ang lobo na tinutukoy ko ay yung hot air balloon na ginagawa sa mga school science project. Lumilipad ito sa ere dahil sa init na nagmumula sa apoy. Puede yan makita sa Cavite at mga lalawigan pero kailangan pumunta sila sa coast. Kung doon sa coast papaliparin Cavite lang makakakita pero baka hindi yan makita ng mga nasa inland. Pero ang tanong, may lobo ba silang dala noong gabing yun? Hindi nakapagpalipad ng lobo kaya bakit sinisisi pa rin ang Cavite? Sino ngayon ang may kasalanan kung bakit hindi sumali ang Cavite at ibang lalawigan sa revolucion nang gabi ng Agosto 30 1896? At bakit Cavite lang ang sinisisi eh hindi rin naman umatake ang Bulacan, Pampangga, San Mateo etc.

Wala din cañon na dala ang Katipunan kaya paano din magpapaputok ng cañon? Kung may cañon sila noong gabing yun, paano nila yan kinaladkad mula Mandaluyong hanggang San Juan del Monte? Isipin niyo, hindi pa paved ang mga kalsada noon. Lubak-lubak at kung umulan ay malalim na mga putik ang dadaanan. Dahil sa dami nila kailangan nilang iwasan ang mga kalsada kaya magdadaan sila sa mga kahuyan at tatawid ng mga ilog. Kung sino may dala nga silang cañon ay baka nasa ilalim na ito ng Ilog Pasig kaya hindi na nadala sa San Juan del Monte para paputukin. Kaya pala hindi naibigay ang hudyat. Kaninong kasalanan ulit yan?

Ang panghuling hudyatan na hinihintay ng mga nasa Cavite ay ang pagpatay ng mga ilaw sa Luneta. Makikita kasi ang Luneta sa coastal towns ng Cavite kagaya ng Kawit kung ikaw ay nakatayo sa isang elevated ng lugar. Si Emilio Aguinaldo ay inabangan ang hudyatan na yan, ang pagpapatay ng ilaw sa Luneta sa tulay ng Marulas. Namuti ang kanilang mga mata kakahintay doon. Nagintay din sila Santiago Alvarez dahil sila ay nasa peninsula kaya dahil diyan naitanong nila kay Genaro Delos Reyes, hindi napatay ang ilaw, anyare?

Ayon sa plano ng Supremo, inutusan niya si General Fernandez na sugurin ang Manila Electrico na nagsusupply ng koryente sa Luneta. Doon nila papatayin ang ilaw sa Luneta. Ngayon, sabi ng mga demonio na revisionist historians, wala naman daw hudyatan talaga. Eh di bakit nagbigay ng order si Bonifacio na patayin si General Fernandez nang makita niya ito sa Cavite? Sinisi niya si General Fernandez kung bakit nabigo ang revolucion sa Manila dahil sa hindi nagawa ni Fernandez ang utos sa kanya na sugurin ang Manila Electrico. Pero ang mga oficiales sa Cavite ay hindi sinunod ang utos ng sira-ulong Supremo na ito at sa halip ay pinagtawanan pa nila ito.

Itong incidente na ito ang nagpapatunay na meron ngang hudyatan. Kung wala, bakit niya pinautos na arestohin at patayin si General Fernandez? Kung walang hudyatan, bakit nagantay si Aguinaldo at ilang mga kasamahan niya sa Cavite sa pagpatay ng ilaw sa Luneta? Bakit sa memorias ni Santiago Alvarez may hudyatan na pagputok ng cañon? Nasa memorias din ni Artemio Ricarte, isang heneral na malapit sa Supremo, na meron ngang hudyatan na pagpapalipad ng mga lobo. Napakarami ng sources kaya mahirap itanggi na walang hudyatan. Kahit si Bonifacio na mismo nagpatunay na may hudyatan nga dahil iniutos niya na arestohin si General Fernandez at nanggagalaiti pa nga siya!

Malinaw naman kung bakit magkakaiba ang hudyatan at hindi nagtugma ang mga accounts. Cañon, pagpapalipad ng mga lobo at pagpatay ng ilaw sa Luneta. Dahil may specific na hudyat para sa lalawigan at sanggunian na makakakita nito. Paglipad ng lobo para makita ng mga nasa mas mataas at malayong lugar kagaya ng San Mateo, Morong. Pagpatay ng ilaw sa Luneta para sa mga nasa ibang lalawigan kagaya ng Cavite. At ang pagpapaputok ng cañon na maririnig naman sa mga adjacent towns sa Manila na maririnig ng mga taohan ni General Fernandez na magsisilbing senyales para umpisahan niya ang pag-atake sa Manila Electrico. Itong pagpapaputok ng cañon ang unang hudyat. Ngunit, ito rin ang gamit na wala ang Katipunan ng Manila sa kanilang arsenal na nasa ilalim ng pamumuno ng Supremo.

Bakit ngayon si Aguinaldo at mga Caviteño ang sinisisi ng mga demoniong historiador?

Cover Up Ng Mga Demonio Na Historiador Sa Ating Panahon

At dito ngayon natin makikita kung bakit pinagtatakpan ng mga demonio na revisionistang historiador ang totoong mga pangyayari noong Agosto 30 1896. Bakit pilit nilang tinatago ang mga naging kaganapan noong gabing yaon? Bakit sa libro ni Adrian Cristobal na The Tragedy of the Revolution ay hindi niya inusisa ang "nakatulog si Bonifacio" incidente? Bakit pilit nilang tinatanggi na merong hudyatan kahit na maraming accounts na may hudyatan nga na inaantay ang mga Katipunan Councils sa mga Lalawigan?

Dahil ang kanilang misión ay pasikatin si Bonifacio at i-promote ang kanyang Pantayong Pananaw na niyakap ng mga communista. Yes, ang mga kagaya nila Zeus Salazar, Mila Guerrero at Xiao Chua ay mga communista. Para matanggap ng mga kabataan ang communismo, kailangan matanggap muna si Bonifacio. Paano ngayon tatanggapin ang Supremo kung ito ay nakatulog? At mas masaklap pa nito ay nakatulog dahil sa matinding pagkakalasing. Masisira talaga ang kanyang imahe. Kaya ang pinakamadaling paraan para protektahan ang Pantayong Pananaw ay itanggi ang usapan ng mga Katipunero na magkaroon ng hudyatan.

On the part naman of Adrian Cristobal, siya ay hindi totoong historiador kaya wala talaga tayong aasahan sa ahas na yan. Siya ay isang joke journalist na naghahanap ng paraan para kumita kaya napili niyang subject si Andres Bonifacio. Hindi yan trained sa discipline at hindi marunong mag analysa, imbestiga at mag cross examine ng mga data. 

Kagaya ng isang passage sa libro niya nang ipadala ni Emilio Aguinaldo si Tomas Mascardo para hulihin dead or alive si Andres Bonifacio nang malamang tumakas ito at ang kanyang mga kasamahan na dala ang pondo ng revolucion. Ang ginamit niyang source ay ang libro ni Manuel Sityar na originally nakasulat sa Español, pero nang isalin sa tagalog ay mali ang interpretacion. Ang interpretacion ni Adrian Cristobal na gago ay ganito:

Original Spanish account ni Manuel Sityar

Avisado Aguinaldo de la fuga de Bonifacio, envio en su persucucion al general Tomas Mascardo, con orden de capturarle o matarle, pues se temia que llevara la intencion de presentarse al general español Lachambre. Mascardo llevaba una fuerza casi igual a la que tenia a sus ordenes el Bonifacio.

Translation ni Trinidad Regala sa memorias ni Manuel Sityar na ginamit ni Cristobal

When Aguinaldo heard of the flight of Andres Bonifacio, he ordered General Tomas Mascardo to pursue him, capture him dead or alive. Aguinaldo planned to present him to Spanish General Lachambre. Mascardo brought with him a force more or less equal to that of the Supremo.

Translation ni Mr Google Translate

Aguinaldo warned of the flight of Bonifacio, sent in his persuasion to General Tomas Mascardo, with order to capture or kill him, since it was feared that he had the intention of presenting himself to the Spanish general Lachambre. Mascardo carried a force almost equal to the one that had at his command the Bonifacio.

Gagamit lang ng source, mali-mali pa. Dapat pinatranslate niya muna ang original na Spanish para makasiguro na tama ang pagkakaintindi niya. Ngayon lalo siyang nagmukhang gago na nilalampaso ko na sa panunulat ko. Isang amateur na, joke journalista pa!

Nagkatalo kasi yan sa Spanish word na "presentarse" na may meaning na "to present himself" sa wikang ingles. Nag-iiba ang kahulugan niyan depende sa pag-gamit mo. Sa pag-gamit ni Sityar ng salitang yan, ang kahulugan ay "to present himself" kaya ibig sabihin pinahuhuli si Bonifacio dahil nangangamba si Aguinaldo na baka ipresenta ni Bonifacio ang sarili niya sa heneral ng España na si Heneral Lachambre dala ang pondo ng revolución.

Anong klase yan libro niya tungkol kay Andres Bonifacio kung 93 na pahina lang? Anong mapupulot mo tungkol kay Bonifacio niyan? Noong binasa ko yun wala akong nabasa na hindi ko pa alam. Parang kinopya niya lang sa high school textbooks. Ang walanghiya nga naman. Ang dami niyang events sa buhay ni Bonifacio na hindi sinali sa kaniyang libro lalong-lalo na ang mga events sa Cavite mula Deciembre 1896 hanggang Mayo 1897.

Ang mga events na nangyari kay Bonifacio sa Cavite ay magbibigay ng tamang contexto sa mga totoong pangyayari at itong mga bagay na ito ay makakatulong sa mga magaaral para lubusing maintindihan ang mga naging decision ng mga katunggali at contemporarios ng Supremo noong panahon. Mabibigyan ng linaw at maiintindihan kung bakit nahatulan ng kamatayan ang Supremo ng Consejo de Guerra at hindi mga butt-hurt reasons kagaya ng Cavitism, traidor si Aguinaldo, ambition ni Aguinaldo agawin ang Katipunan at binayaran si Aguinaldo ng mga Kastila.

Sa libro ni Adrian Cristobal bakit hindi niya inimbestiga ng mabuti ang incidente makatulog si Bonifacio? Dahil nakatulog eh. Alam niya na nakatulog yun. Pero dahil idol niya si Bonifacio, ayaw niyang madungisan ang pagkatao at husgahan sa panahon ngayon. Lalo na at badtrip na badtrip mga tao ngayon naghihirap baka isisi kay Bonifacio ang sinapit ng kanilang buhay. Alam niyo naman mga Pinoy, mahilig manisi. 

Ang mga historiador na idol si Bonifacio at hindi nagtutugma-tugma ngayon ay dahil sa nagsisinungaling sila. Gusto nila manlinlang ng mga tao kaya natural na magkakabuhol-buhol ang mga argumento. Pero kung ikaw ay nasa side of truth, kahit anong sabihin nila basta backed by facts, logic at first hand accounts ang mga sinasabi mo mahirap ka patumbahin.

Hindi dapat tayo masiraan ng loob kung malalaman nating si Bonifacio ay nakatulog noong gabing dapat inumpisahan ang revolución. Ito ay parte na ng ating kasaysayan at marami tayo mapupulot na aral. Kailangan nating tanggapin ang kanilang kahinaan at frailties pagkat sila ay tao lamang. Alisin ang practice na ginagawa silang diyos at mga superhero. Tingnan mo yung mga gagong Rizalista sa Laguna na sumasamba kay Rizal. Saan mapupunta mga tarantadong yan pag nilagutan na sila ng hininga? At saan ka pupulutin kung ang idolo mong bayani ay nakatulog sa pansitan?

Sources:
Santiago Alvarez - The Katipunan and the Revolution
Manuel Sityar - Rebolusyonaryong Filipino (Chapter 14, page 143)
Marconi Dioso - A Trilogy of Wars (Chapter 8, page 70)
Adrian Cristobal - The Tragedy of the Revolution (Chapter 3, page 35)

Kita ang Luneta sa Cavite.

Nasayang Ang Dugo Ng Ating Mga Bayani

"I die without seeing the sunrise in my country. You who are to see the dawn, welcome it, and do not forget those who fell during the night." - Jose Rizal

Kakatapos ko lang manood ng pelikulang Elysium. Hindi ito mga kagaya ng The Expendables ni Sylvester Stallone na puro lang barilan, satsatan at kayabangan pero manipis naman ang storya. Ang Elysium ay may malalim na mensahe na talagang mapapaisip ka. Siyempre, dahil ikaw ay utak dilis malilito ka lang. Mas gusto mo kasi ang mga pelikula ni John Mongol at paborito mo mga walang kwentang love teams. Mahilig ka rin manood ng mga telenovela at matagal mo nang tinapon ang utak mo. Wala nang laman ang lobo na pinapaligiran ng buhok mo.

Ang Elysium ay ang pangalan ng space colony sa taong 2125 kung saan ang ibang mga tao sa Earth ay lumipat na para takasan ang problema ng overpopulation at matinding polution dito. Mga mayayaman lang ang nakatira sa Elysium at ang naiwan dito ay ang mga Pinoy, Mexicano, Egoys at ilang mga loser na white guys na hilig tsupain ng mga Cheap Pinays. Kahit ang titi ay supot at mabaho basta malaki na parang higanteng saging na may balat ay OK sa mga Cheap Pinays. Nilalaklak nila ang mga tamod nito. Kaya ang mga taong naiwan sa Earth ay nakakaranas ng maatinding poverty. Sa space colony kung nasaan ang mga mayayaman ay may access sa medical equipment na kayang alisin ang lahat ng mga sakit at karamdaman instantly! Sobrang bilis magpagaling ng sakit kahit may AIDS ka pa maaalis kaagad ito sa katawan mo na kasing bilis lang ng pagkantot ng isang taong banakal kay Kris Aquino. Sa sobrang sabik ng taong banakal na puro bungal na babae lang ang nakakantot, patikimin mo ng kagaya ni Kris Aquino kahit may STD pa ang puki ng inang pokpok na babae ay lalabasan kaagad ang taong banakal in some cases pa nga ipapasok pa lang nilalabasan na. Kahit na maamoy nila ang mabantot na hangin na nagmumula sa puki na para kang nasubasob sa madikit at maputik na sahig ng palengke ay ok lang sa kanila dahil mas mabaho pa ang puki ng mga nakakantot nilang babaeng bungal sa lansangan. Ganon kabilis ang technology ng medical equipment na ito.

Sa pelikula may ninakaw na information ang bida na magiging daan para lahat ng mga mahihirap sa mundo ay maging "citizen" ng Elysium. Ang masaklap lang ay buhay niya ang kapalit ng pagkakaroon ng magandang buhay ng mga tao sa Earth at magkaroon sila ng access sa medical equipment ito. Pero para sa kapakanan ng lahat, ang buhay niya ay kanyang inialay para makamtam nila ang kanilang inaasam.

Naisip ko tuloy ang buhay na inalay ng ating mga bayani tulad ni Andres Bonifacio at Antonio Luna. Ang pagkamatay nila ay hindi nagbigay sa atin ng kalayaan dahil ang mga pumatay sa kanila ay mga kapwa Pilipino. Pinatay sila ng mga hudas na mga traydor.

Labanan sa Tondo.

Tingnan niyo nangyari kay Bonifacio. Noong patayin siya ni Lazaro Macapagal sa utos ni Aguinaldo, ang mga Katipuneros sa Tondo ay nawalan ng gana sa rebolusyon. Tinalikuran nila ito at bumalik na lang sa kanilang mga palayan. Kaya pagkatapos ng pagkamatay ni Bonifacio ang rebolusyon ay Cavite na lang. Ang pagkakamatay niya ay hindi naging daan para magkaisa ang mga Pilipino. Hindi ito nagpagalit sa ating mga sundalo para sumugod na parang mga naghuhurementadong mga demonyo. Nagkaisang itakwil ang revoluccion dahil ito ay walang kwenta! Ito ay nakakademoralize. Tinitingala si Bonifacio ng Tagalog at siya ay walang awang pinatay kasama ng kanyang kapatid na si Procopio.

Si Julio Nakpil ay tumalikod na rin sa rebolusyon ni Aguinaldo. Siya ay kilala noon na malapit kay Bonifacio. Magkasama pa sila ni Andres bago siya pumunta ng Cavite kasama ang mga kapit niyang si Ciriaco at Procopio para ayusin ang alitan ng Magdalo at Magdiwang. Nang patayin si Bonifacio, hinabol ng mga hatchet man ni Aguinaldo si Nakpil. Muntik pa nilang gahasain ang biyuda ni Andres na si Gregoria De Jesus. Nagkatuluyan si Nakpil at Gregoria at hindi nila nakalimutan ang kademonyohan ni Aguinaldo. Tinago nila ang sikreto nila ng mahabang panahon. Pagkatapos mamatay ni Nakpil ay nilabas ng kanyang mga kamaganak ang memoirs, doon lang nalaman ng taong bayan ang tangkang paggagahasa kay Gregoria ni Agapito Bonzon, isang colonel na malapit kay Aguinaldo.

Ang nagimbita kay Bonifacio sa Cavite ay si Santiago Alvarez ng Magdiwang faction. Siya rin ay bilas ni Bonifacio, at naging tulay ni Aguinaldo para makasali sa sikretong organisasyon ng Katipunan. Hiningi niya ang tulong ng Supremo para ayusin ang hidwaan ng dalawang kampo - Magdiwang at Magdalo. Pumunta naman ang Supremo pero pagdating niya doon siya ay minamaliit ng mga hambog na Cavitenos. Pagkatapos ng Tejeros Convention kung saan walang position na nakuha ang Supremo, kahit ang position ng janitor ay ipinagkait pa nila. Nabadtrip si Bonifacio. Kinabukasan nahuli ni Aguinaldo na sikretong nagpupulong si Tirona, Pio Del Pilar at ang Supremo. Parang mga teenagers na nahuling nagsasalsal, sila ay nabulabog. Nang wala na ang Supremo chinuchu ni Tirona at Del Pilar si Bonifacio at sinumbong nila na may balak daw ang Supremo na agawin ang pagka-presidente. Pinautos ni Aguinaldo na patayin ang Supremo dahil siya ay sagabal. Naburat kay Aguinaldo si Santiago Alvarez na kahit pinagpatuloy pa rin niya ang pakikipaglaban, siya ay dumistansya kay Aguinaldo.

Tinalikuran din ni Emilio Jacinto ang revolucion ng traydor na Emilio Aguinaldo. Pinagpatuloy niya ang pakikipaglaban hanggang sa siya ay mamatay dahil sa malaria noong April 16 1899 sa Magdalena, Laguna. Asar na asar nga yan kay Apolinario Mabini, na kinikilalang sulsulero kay Aguinaldo, dahil sa sobrang kahambugan nito. Akala kasi ni Mabini na mas matalino at magaling pa siya kay Rizal. Totoo, matalino siya pero sa sobrang talino niya wala siyang matapos gawin dahil sa walang katapusang pag question ng mga teknikalidad. Kagaya na lang ng nangyari noong bago magumpisa ang labanan ng Pilipinas at Estados Unidos. Gusto ni Luna na gumawa na ng mga parapets sa may Malabon dahil yan ang unang susugurin ng mga demonyong Americanos. Itong gagong Mabini na ito nakipagdebate muna kung ito ba ay "legal." Ang putanginang gago putris na yan puki ng inang abugado na dapat tinapon na lang nila sa Hong Kong kung saan mas mapapakinabangan pa siya bilang representative ng Pilipinas na haharap sa foreign media at lumayo sa gera dahil hindi ito ang tamang lugar para sa mga abugagogagogago. Sa sobrang kakadebate niya hindi nasunod ang hiling ni Luna na gumawa ng trenches, ayun nakuha ang Malabon at napilitan tayong umatras. Kaya nga asar na asar si Jacinto sa gagong Mabini na ito na tuwing mababanggit ang pangalan ni Apolinario may kahalo itong mura at pangiinsulto sabay dura. Pweh!

Heneral Antonio Luna

Ganoon din ang pagkakamatay ni Antonio Luna na namatay sa kamay ng mga kapwa Pilipino. Malaking kawalan si Luna, mas higit pa sa pagkawala ni Bonifacio. Si Luna ay aral sa field fortifications ay military tactics. Masusi din si Luna sa pagbabalik loob ng mga nabadtrip na mga Katipunero sa pagtatanggol sa bayan laban sa mga bagong mananakop. Inestablish ni Luna ang La Independencia, diyaryo na umiikot noong panahon ng digmaan. Laman nito ay informacion tungkol sa mga mananakop at kung ano ang totoong intention nila sa atin at kung bakit tayo kailangan lumaban. May poetry section, comic strips, Xerex Xaviera at shempre knock-knock jokes. May tagalog section din para sa mga pesante. Dahil diyan nabigyan ng kaalaman at naeducate ang mga ignorante. Maraming nag apply ulit na maging sundalo. Magaganda ang mga sinulat ni Luna sa La Independencia, umaapoy na mga tula at kanta. Ang mga ayaw naman sumali sa labanan ay pwersahang sinasali. Tinututukan ng baril sa ulo dahil kung ikaw ay duwag, wala kang silbi sa bayan!

Nakita niya na disorganized ang military natin. Ang mga sundalo ay tatamad-tamad, mga duwag, hindi marunong humawak ng baril at mababagal. Sabi nga ni Luna na ang mga sundalo natin bago siya dumating ay mga sundalong mantika lalong-lalo na ang mga sundalo ni Gen Gregorio Del Pilar, na ininsulto niya matapos ang kapalpakan nila sa isang labanan. Inayos niya ang sandatahan natin at hindi nagtagal ay naging seryoso ang ating militar. May mga sundalo na ang republika na rerespentuhin at gagalangin. May mga uniporme na tayo, may mga tiradores na, marunong nang humawak ng baril at hindi na tatanga-tanga, may mga kabalyero, medics at bolo brigade. Nagulat si Aguinaldo sa bilis ng pag-asenso ng ating mga kawal at talagang napahanga siya na humiling siya ng 1000 sundalo para maging presidential guards niya na tinanggihan ni Luna dahil ang mga disiplinadong sundalo at kinakailangan sa harapan. Naburat si Aguinaldo at pasikretong sinuntok ang pader, tapos pasikretong pumunta sa ospital para ipagamot ang nabasag niyang mga daliri, aguuuy.

Ang mga dating officers naman ng Spanish army na naiwan sa Pilipinas at naging bihag natin ay binigyan ng pagkakataon para lumaban para sa Pilipinas. Nakuha niya ang suporta nila Cavestani, Roman, Torres Bugallon etc. Ngayon seryoso na talaga ang Pilipinas! May totoong army na pinamumunuan ng mga totoong officers. Hindi yung kung sino-sinong Poncio Pilato na basta may pera, heneral agad tulad nila Daniel Tirona at Emilio Aguinaldo na may kwestiyonableng pagkatao, mahinang personalidad, walang abilidad na makahanap ng solusyon sa mga problema at may tribo-tribo mentalidad (Cavitismo).

Mga nagtanggol sa bayan.

Nakatanggap naman ng anonymous letter si Emilio Aguinaldo at sinabi sa sulat na si Luna ay espiya ng España kaya pinapaligiran ni Luna ang sarili niya ng mga dating officers ng Spanish army. Aagawin daw ang revolucion sa pamamagitan ng isang coup d'etat at gagawing presidente ang sarili niya. Siguradong ang sulat na yan ay pakana ng America sa tulong ng mga traidor na autonomista na sila Pedro Paterno at Felipe Buencamino. Lalong lumakas ang kutob ni Aguinaldo na baka totoo ang sinasabi sa sulat dahil sa bulong ng mga ahas na Paterno at Buencamino na narinig nilang sinabi ni Luna na tonto at bopis si Aguinaldo. Naparanoid tuloy kaya inutusan niya si Gregorio Del Pilar na puntahan si Luna sa Pampangga para todasin. Hindi na naabutan ni Del Pilar si Luna dahil nakatanggap ng telegrama ang heneral na pinapatawag daw ni Aguinaldo papunta sa Cabanatuan dahil may ibibigay na bagong position sa kanyang cabinete.

Wala na si Aguinaldo sa  Cabanatuan nang dumating siya kaya burat na burat ito na parang bulkan na sumabog. Natuklasan niya na ang naghihintay sa kanya doon ay si Felipe Buencamino, ang baklang autonomista na kaaway niya. Nasampal niya noon ito sa isang salo-salo dahil sa pagiging duwag at bakla-baklain, nasampal ng pagkalakas-lakas na tumilapon siya na parang taeng tinapon sa ilog. Sinampal niya ulit si Buencamino at sila ay nagsuntukan nang biglang may narinig sila na nagpaputok ng baril sa labas. Bumaba siya para tingnan kung sino ang tonto na hindi maruong humawak ng baril at ito pala ay isa sa mga tauhan ni Pedro Janolino. Pinagtulungan siya ni Pedro Janolino at mga kawal niya. Si Pedro Janolino ang may kasalanan kung bakit bigo ang counter attack ng Pilipinas (Second Battle of Manila) para itulak ang mga Americano sa Manila Bay. Sinampal ni Luna si Janolino matapos ang Second Battle of Manila at ang mga kawal niya ay pinakulong. Pinalaya naman ni Aguinaldo kailan lang at ayan na nga sila sa Cabanatuan pinagtataga ng itak at pinagbabaril ang Heneral! Napatay din nila si Paco Roman, ang bayani sa pangalawang labanan sa Manila kung saan nakalusot sila sa loob kasama ng mga sandatahan at nag royal rumble habang sumusugod ang lahat ng lakas ng mga sundalong Pilipino. Dahil hindi tumulong si Pedro Janolino at ang Kawit Battalion dahil sabi nila hindi sila susunod sa utos nino man kung hindi si Heneral Emilio Aguinaldo lang, pumalpak at natalo tayo. Natulak tayo papunta sa norte.

Grabe ang mga natamong sugat ni Heneral Antonio Luna. May taga sa ulo, may taga sa balikat, likod at sa tiyan. Lumabas na ang mga bituka niya habang naglalakad papalayo. Bumagsak siya sa may plaza at bago bawian ng buhay sumigaw ng "Cobardes (Mga Duwag)! Traidores!" habang nagpapaputok ng baril. May matandang babae na sumilip sa bintana at nagtanong "Patay na ba?" Siya ang nanay ni Emilio Aguinaldo. Sabi naman ng  Manang-mana sa mga traydor na nakaupo ngayon sa pwesto kagaya na lang ng abnoy na pwesidente natin! Kinabukasan dumating si Emilio Aguinaldo at agad na inilibing ang mga labi ng Heneral Antonio Luna at ng kanyang aide de camp na si Paco Roman. Walang imbestigasyon na ginawa para malaman kung sino ang mga nagkasala. Nang bawian ng buhay si Aguinaldo noong 1964 ang huli niyang sinabi ay, "Patawad, Inang Bayan!"

Patawad, Inang Bayan!

Ang historia ng Pilipinas ay punong-puno ng mga traydor. Maraming mga bayani na namatay sa kamay ng sarili nilang mga kababayan. Kaya ito tayo ngayon mga tuta ng America, habang buhay na mga alipin. Gusto ng Pilipinas yumaman? Subukan niyo lang. Nakita niyo nangyari kay Marcos dahil sa pagaambisyon niya na gawing self sufficient ang bansa? Hindi kagaya ng nangyari sa bida ng peliculang Elysium, kung saan maraming nag alay ng buhay para magtagumpay silang lahat at ang kanilang dugo ay hindi masayang. Ngayon putanginang mga burat na kababayan natin hindi man lang alam kung ano ang sacripisyo ng ating mga bayani! Sabi nga ni Rizal, "Do not forget those who fell during the night." Huwag natin silang kalimutan. Huwag natin sayangin ang kanilang buhay na inalay. Hindi sila nagbuwis ng buhay para lang ikaw ay magpakatonto at magkalat ng taeng malaki diyan sa tabi-tabi at sumupsop ng titi ng mga Americano kagaya ng ginagawa ng mga putanginang mga cheap pinay traidores! Putanginang tonto ka tingnan mo buhay mo gago! Umayos ka putangina ka huwag ka magpakalugmok sa kumunoy ng kumukulong tae! Alamin ang historia ng iyong bansa, alamin kung paano sila nabuhay at kung bakit sila namatay. Para naman pag sasali kayo sa Pinoy Henyo may maisasagot kayong mga bobong tonto kayo!